Chữ Hán : Chữ và Nghĩa

«Chữ Hán : Chữ và Nghĩa » của PGS.TS. Phạm Ngọc Hàm

Chữ Hán là một loại văn tự biểu ý chứa đựng nội hàm văn hoá vô cùng sâu sắc. Từ việc phân tích cấu tạo và quá trình phát triển nghĩa của chữ Hán, chúng ta có thể hiểu được thế giới quan, nhân sinh quan cũng như đặc điểm tri nhận, phương thức tư duy của người Trung Quốc. Điều đó có tác dụng thiết thực đối với việc dạy học tiếng Hán nói riêng và nghiên cứu ngôn ngữ, văn hoá Hán nói chung. Kể từ khi cuốn “Thuyết văn giải tự” của Hứa Thận ra đời đến nay, ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu chữ Hán góp phần khẳng định tính chất cũng như chân giá trị của loại văn tự độc đáo, có lịch sử lâu đời này.

Dạy và học tiếng Hán phải quan tâm đúng mức đến vấn đề giáo dưỡng qua mỗi giờ học, nhất là dạy chữ Hán. Không phải ngẫu nhiên mà ông cha ta từ xưa đã ước muốn cho con đi học, “kiếm dăm ba chữ để làm người”. Nét chữ là nết người, học chữ để biết nghĩa, biết cách đối nhân xử thế và điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với các quan hệ xã hội vô cùng phức tạp, đa dạng.

Là một cán bộ giảng dạy tiếng Hán lâu năm, lại được nghiên cứu về mảng Hán ngữ cổ đại, chúng tôi đã có nhiều vài viết đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành và hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc gia về chữ Hán. Trên cơ sở tổng kết ý kiến phân tích của các học giả Trung Quốc qua các công trình nghiên cứu hữu quan, kết hợp với vốn hiểu biết về ngôn ngữ văn hóa, nhất là lĩnh vực văn tự học tiếng Hán của mình, trong cuốn sách này, chúng tôi tiến hành khảo sát chữ Hán chủ yếu trên ba phương diện, phương thức cấu tạo chữ, quá trình phát triển nghĩa, đặc biệt là mối liên hệ giữa chữ và nghĩa. Đối với chữ Hán, trong tương quan giữa các thành tố biểu nghĩa và thành tố biểu âm, thành tố biểu nghĩa bao giờ cũng quan trọng hơn. Do đó, chuyên khảo này không chú trọng nhiều đến yếu tố ngữ âm.

Cuốn sách gồm 289 trang chính văn, chia làm 16 chương, 4 chương đầu khái quát lại những vấn đề liên quan đến lí luận về chữ Hán, mối liên hệ giữa chữ Hán và văn hóa, 11 chương tiếp theo chia thành các lĩnh vực như chữ Hán phản ánh quan hệ giữa con người với tự nhiên, con người với xã hội, chữ Hán với hoạt động thương mại, chữ Hán với một số ngành nghề truyền thống, chữ Hán với đạo làm người, chữ Hán với pháp luật, chữ Hán với tín ngưỡng dân gian, kĩ thuật nguyên thủy và chữ Hán với vấn đề giới..., thông qua phân tích mối liên hệ giữa chữ và nghĩa làm nổi bật hàm ý văn hóa của chữ Hán, nhất là đặc điểm nhận thức của người Trung Quốc về thế giới khách quan. Chương cuối cùng dành cho việc vận dụng thành quả nghiên cứu vào thực tiễn dạy học chữ Hán ở Việt Nam.

Có thể nói, đây là cuốn sách đầu tiên nghiên cứu khá toàn diện về chữ Hán ở Việt Nam. Với cách diễn đạt dễ hiểu, có sự liên hệ với đặc điểm nhận thức thế giới khách quan của người Việt Nam, cuốn sách giúp người đọc có thể hiểu được tính chất của chữ Hán, đặc biệt là nắm bắt được phương thức tư duy, khả năng liên tưởng, đặc điểm tri nhận của người Trung Quốc trong quá trình sáng tạo văn tự của mình. 

Với tư cách là một người Việt Nam nghiên cứu chữ Hán xuất phát từ niềm đam mê và mong muốn được phục vụ tốt hơn nữa trong công tác dạy học tiếng Hán nói chung và chữ Hán nói riêng, chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn về tư liệu và hiện vật hữu quan làm minh chứng. Vì vậy, mặc dầu đã hết sức cố gắng tìm tòi, khám phá và bám sát lí thuyết văn tự Hán, nhưng những ý kiến đưa ra không khỏi có điểm phiến diện hoặc chủ quan. Rất mong được bạn đọc góp ý xây dựng. Chúng tôi hy vọng cuốn sách này có thể góp những ý kiến tham khảo hữu ích cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu ngôn ngữ, văn hóa Trung Quốc ở Việt Nam hiện nay.   

                                                                                                                                                Hà Nội, tháng 11 năm 2011

            PGS. TS. Phạm Ngọc Hàm